Akademisyen/Sosyolog Ahmet Aydın: Ramazan ve Bağımlılıklar

Ramazan ve Bağımlılıklar Bağımlılık, engellenemeyen dürtü ya da istektir. Bağımlılık, bir davranış bozukluğudur. Bağımlılıklar, aynı zamanda bir beyin hastalığıdır. Bu yönüyle şeker hastalığına da benzetebiliriz. Genel anlamıyla Bağımlılık; Bireyin kullandığı herhangibir nesnenin ya da yediği içtiği bir yiyeceğin ve içeceğin veya da yapmış olduğu herhangi bir davranışın kendine zarar verdiğini bilmesine rağmen, bile bile o nesneyi kullanmaya devam etmesine, o yiyeceği ve içeceği yiyip içmeye devam etmesine veya da o davranışı yapmaya devam etmesine bağımlılık denir. Bağımlılıklar ;sadece bizim değil, Dünya’nın da en önemli sağlık ve sosyal problemlerinden birisidir. BAĞIMLILIKLARIN YOL AÇTIĞI SONUÇLAR 1-Bağımlılıklar; kalp, kanser, akciğer, karaciğer hastalıkları ve zihinsel sağlık sorunları gibi bir dizi sağlık sorunlarına yol açabilir. 2-Bağımlılıklar; kişinin iş, aile ve sosyal ilişkileri üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir. 3-Bağımlılıklar; toplumda suç oranlarının, trafik kazalarının yanısıra diğer kazaların da artmasına neden olabilir. 4-Bağımlılıklar; çocuk istismarı, cinsel istismar ve dezavantajlı grupların ihmali gibi toplumsal sorunlara sebep olabilir. 5-Bağımlılıklar; bireylerin yaşam kalitesini düşürebilir, mutsuzluk, kaygı ve depresyon gibi psikolojik sorunlara yol açabilir. 6-Bağımlılıklar; çocuk ve genç yaşlarda başladığında, bireylerin uzun vadeli kariyer ve yaşam fırsatlarını olumsuz yönde etkileyebilir. 7-Bağımlılıklar; okul çağındaki çocukların, akademik başarısının düşmesine sebep olabilir. 8-Bağımlılıklar; aile içi iletişim problemlerine, toplumsal ilişkilerde olumsuzluklara neden olabilir.  Bağımlılıklarla mücadele etmenin; en kolay, en ucuz, en masrafsız yolu, hiç başlamamış olmaktır.  BAĞIMLILIKLARLA MÜCADELE ETMEK İÇİN  Bağımlılıklardan kurtulmak için öncelikle kişinin kendisinin; istek, irade, inanç, sabır, kararlılık göstermesiyle birlikte, ailenin desteği ve sosyal çevrenin etkisi önemlidir.  Bunlarla birlikte aşağıda sayacağımız destekleride göz ardı etmemek gerekiyor. Profesyonel Yardım: Bağımlılıklarla başa çıkmak için, bu alanda hizmet veren, başta Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) olmak üzere, Psikolog, Sosyal Hizmet Uzmanı ve Psikiyatrist gibi profesyonellerden, yardım ve destek almak önemlidir. Aile ve Arkadaş Desteği: Bağımlılıklarla mücadelede aile ve arkadaş çevresi büyük bir destek kaynağı olabilirler. Aile üyeleri ve yakın arkadaşlar, kişinin motivasyonunu artırabilir, kişiyi kırmadan, incitmeden, onun bu mücadelesini destekleyici bir çevre oluşturabilirler. Sağlıklı Uyku: Yeterli ve kaliteli uyku almak önemlidir. Uyku yetersizliği, bağımlılık riskini artırabilir. Gerçekçi Hedefler Belirleme:İlgi, yetenek ve değer verdiğiniz şeyleri keşfederek bu alanlara yönelik, uzun ve kısa vadeli gerçekçi hedefler belirlemek, sizi yaşamda tutar ve bağımlılıklardan korur.  Sporda ve Sanatta Katılım: Spor ve sanat gibi yapıcı aktivitelerin teşvik edilmesi, boş zamanların sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesine yardımcı olur ve bağımlılığa karşı koruyucu bir unsurdur. Sağlıklı Yaşam Tarzları: Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve yeterli uyku, kişinin fiziksel ve zihinsel sağlığını destekler. Böyle sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek, kişiyi bağımlılıklardan korumada önemlidir.  Ruh Sağlığı Desteği: Akıl ve Ruh sağlığı problemleri kişide bağımlılık riskini artırabilir. Böyle bir durumda profesyonellerden destek ve yardım almaktan kaçınmamak gerekir. Dijital mecralarda geçirilen süre takip edilebilir: Cep telefonu, tablet ve bilgisayar gibi araçların aşırı kullanımı, sosyal, fiziksel ve duygusal gibi çeşitli sorunlara yol açabileceği unutulmamalıdır. Bunların kullanımı sınırlandırılabilir ve bunların yerine yüz yüze yapılan aktivitelere ayrılan zaman artırılabilir. Stres Yönetimi: Stres bağımlılığı tetikleyebilir veya sürdürebilir. Stresi yönetmek için, düşünce alanımızı manevi duygularla depolama, derin nefes alma egzersizleri veya sanatsal aktiviteler gibi rahatlama tekniklerini kullanılabilir. Rahmet ve bereket ayı Ramazan bunun için önemli bir fırsattır. Burada asıl mesele bilmek değil; fark etmektir. Farkında olmaktır. Tam bu noktada biz Müslümanlar için, farkındalıklarımızı artırabilmek adına, farkındalık eşiğimizin en üst seviyeye çıkması adına, üç aylarla birlikte başlayan, arınma, temizlenme ve insan olmanın gereğini yerine getirme, faaliyetlerini "başı rahmet, ortası mağfiret, sonu ise Cehennem ateşinden kurtuluş olan Ramazan ayında" zirveye çıkarıp fırsata çevirebilmektir. Çünkü; Ramazan ayı,  Sabır ayıdır, Saygı ayıdır, Mücadele ayıdır,  Samimiyet ayıdır, Hoşgörü ayıdır  Fırsat ayıdır,  Ganimet ayıdır, Eylem (aksiyon) ayıdır, Kardeşlik ayıdır, Paylaşma ayıdır, Ramazan Empati ayıdır, Ramazan bütün kötülüklerden kurtulmaya vesile olan bir nevi arınma, temizlenme ayıdır, Ramazan farkında olma, farkındalıklarımızı artırma ayıdır. Ramazan bir nevi kendimizi resetleyip, adeta fabrika ayarlarına dönme ayıdır. Bu bağlamda, Ramazan'da sosyal destek ve maneviyat artışı, zihinsel süreçleri etkileyerek bağımlılık alışkanlıklarını değiştirmeye yardımcı olabilir. Ramazan ayı, özellikle oruç tutan insanların, günlük rutinlerini büyük oranda etkiliyor. Sigara ve alkol tüketen insanlar, Ramazan ayının gelmesiyle birlikte, bu alışkanlıklarını değiştiriyorlar. Örneğin, 12, 13 saat gibi sigara ya da alkol tüketimi yapmadan durabiliyorlar. Ramazan ayında tutulan oruç nedeniyle, bağımlılık davranışlarının değişebiliyor olması önemli bir fırsat olarak değerlendirilmelidir. Çünkü, insanlar, beslenme alışkanlığı, ibadet etme alışkanlığı, uyku alışkanlığı gibi temelde değişimi zor olabilen alışkanlıklarını, bu ayda değişimini sağlayabilmekteler ve yeni bir düzen getirebilmektedirler. Bütün bunların temel kaynağı sosyal yaşam içinde manevi doyum ve ödülün getirdiği haz ve huzur olduğu düşünülebilir. Sigara, Alkol, Yasaklı madde gibi Kimyasal Bağımlılıklarla, Davranışsal Bağımlılıklar ve bazı olumsuz alışkanlıklarında değişimi bu bağlamda mümkündür. Zira, duygusal ve zihinsel süreçler davranışlarımızı etkileyen en önemli mekanizmalardır. İşte bu duygusal süreçlerin bu ay içerisinde farklı anlamlandırılması, bağımlılık alışkanlıklarını da değiştirebilir. Diğer yandan da toplumsal süreçler içerisinde, başka insanlara yardım etme isteğindeki artış; başkalarını anlama, tahammül etme ve maddi-manevi destek sağlama gibi empati yapma motivasyonun yoğun yaşanılıyor olması da önemlidir. Ramazan ayındaki, bu milli ve manevi süreçlerin yoğun depolanması ile birlikte, aynı zamanda profesyonel destek alınarak, bu günler bağımlılık tedavisinin başlangıç aşaması için önemli olabilir. Ramazan ayının sadece ibadet değil, aynı zamanda bağımlılıklardan arınma süreci için güçlü bir adım olduğu unutulmamalıdır. Çünkü, günboyu kendisine ait olan, nimetleri yeme ve içmeden uzak durabilen insan, zararlı ve hayatını olumsuz etkileyen alışkanlıklardan da uzak durabilecek manevi güce sahiptir. Ramazan ayı bu anlamda güçlü bir irade eğitimidir. Zira, iradesini eğitebilen, nefsini terbiye edebilen insan bağımlılıklarla da mücadele edebilir. Tam bu bağlamda Ramazan ayı, insanların günlük rutinleri değiştiren, sosyal çevreyi yeniden düzenleyen ve aile içi iletişimi artıran yapısıyla "bağımlılık döngüsünü" kırmak için uygun bir zemin oluşturmaktadır. Bağımlılık bir kişinin değil, bir ailenin ve hatta bir toplumun sorunudur. Burada da Ramazan'da kazanılmış olan toplumsal bilinç, şuurlanma ve paylaşma duygusunun gelişmiş olması önemlidir. Bu nedenle bağımlılıklarla mücadele; ne sadece devletin, ne de sadece eğitimcilerin görevidir. Bağımlılıklarla mücadele, başta aileler olmak üzere, toplumsal bilinç ve dayanışma ile top yekün yürütülmelidir. Bağımlılıklarla Mücadele’de milli ve manevi değerlerin önemi çok büyüktür. Özellikle manevi değerleri içine almayan mücadele çalışmaları; çok sığ ve bayağı kalır. Böyle bir durum, adeta;tadı, tuzu ve yağı olmayan bir yemeğe benzer. Bu nedenle Ramazan’ı bağımlılıklardan kurtulmak ve yeni bir hayata başlama fırsatı olarak görüp, ona göre değerlendirelim. Şunu da unutmayalım ki, insan iradesi eğitilebilir, bağımlılıklar tedavi edilebilir ve hayat yeniden inşa edilebilir. Yeter ki, biz bunları yapmakta istekli ve kararlı olalım.