Bir Ölür, Bin Diriliriz! Bilim İnsanlarının Kaybı Türkiye’yi Durduramayacak

Prof. Dr. Engin Arık, Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü öğretim üyesi ve Türkiye Fizik Derneği ikinci başkanıydı. Özellikle toryumdan enerji üretimi konusundaki çalışmalarıyla tanınıyordu. Türkiye’de bol miktarda bulunan toryum, ekonomik boyutta henüz devreye girmemiş olsa da geleceğin yeşil nükleer enerjisi olarak kabul ediliyor. Bilim insanları, toryumun dünyadaki enerji sorunlarını çözme, kanser tedavisinde kullanılma ve yeni teknolojiler geliştirme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Toryum: Nükleer Enerjide Temiz ve Gelecek Vadeden Yakıt Toryum doğada serbest halde bulunmaz ve yaklaşık 50 civarında mineralin yapısı içinde yer alır. Üretimde yalnızca monazit, torit, torianit ve allanit mineralleri kullanılır ve genellikle nadiren toprak elementleri (NTE) ile birlikte bulunur. Monazit esas olarak nadir toprak element üretimi için çıkarılmakta, toryum yan ürün olarak elde edilmektedir. Toryum-232, bazı proseslerle uranyum-233’e dönüştürülebilir ve uranyum-233, uranyum-235 gibi parçalanabilir bir madde olarak büyük enerji açığa çıkarır. Bugün ticari ölçekte toryum santralleri bulunmamakla birlikte İngiltere, Almanya ve ABD’de prototipleri uzun süredir denenmektedir. Ayrıca Rusya, Hindistan, Belçika, Brezilya, Kanada, Çin, Çekya, Fransa, İsrail, Japonya, Hollanda ve Norveç’te toryum bazlı araştırmalar devam etmektedir. Toryumun yakıt döngüsünde uranyumdan daha az plütonyum ve diğer trans-uranyum elementler üretmesi, onu nükleer santrallerin en temiz yakıtı haline getiriyor. Bunun yanında, toryum alaşımlarda, elektronik cihazlarda, aydınlatmada, yüksek kaliteli merceklerde ve nükleer teknolojide de kullanılabiliyor. Türkiye’nin Toryum Rezervi ve Potansiyeli Dünyada toplam 6,36 milyon ton toryum kaynağı bulunuyor. Türkiye ise geçmiş yıllarda yapılan MTA çalışmalarıyla önemli rezervler keşfetti: Eskişehir-Sivrihisar: 380.141 ton (%0,02 tenör) Malatya-Kuluncak: 3,8 milyon ton (2,032 ppm tenör) Eskişehir Beylikova-Sivrihisar (ETİ MADEN): 694 milyon ton (788 ppm ThO₂) Bunların yanında Malatya-Hekimhan-Kuluncak, Kayseri-Felahiye, Sivas, Diyarbakır ve Burdur-Çanaklı sahalarında da toryum yatakları tespit edilmiştir. Rezervlerin teknoloji ve ekonomik olarak değerlendirilmesi durumunda Türkiye, dünyanın en büyük toryum rezervlerine sahip ülkelerden biri konumunda olacak. Toryum fiyatları ise 2017’de %10 artış gösterdikten sonra birkaç yıl yatay seyretti ve 2023 yılı itibarıyla kilogramı 74 ABD Doları seviyesindedir. Kazadan Sonra Suikast İddiaları Kazadan sonra bazı çevrelerde Prof. Dr. Arık ve ekibinin çalışmalarının önemi nedeniyle uçağın hedef alınmış olabileceğine dair suikast iddiaları gündeme geldi. Ancak resmi makamlar kazayı talihsiz bir havacılık kazası olarak kayıtlara geçirdi. Prof. Dr. Arık’ın vizyonu, Türkiye’nin enerji alanında bağımsızlaşması ve gelişmiş ülkeler arasına girmesi açısından büyük bir öneme sahipti. Toryum, ekonomik olarak devreye girdiğinde temiz enerji üretimi ve teknolojik atılımlar için ülkeye büyük fırsatlar sunabilecek bir kaynak olarak değerlendiriliyor.